Recaizade Mahmud Ekrem (1847 – 1914)
Tanzimat dönemi Türk edebiyatının kurucu şahsiyetlerinden ve Servet-i Fünûn (Edebiyat-ı Cedîde) hareketinin fikrî liderlerinden biri olan Recaizade Mahmud Ekrem, 1847 yılında İstanbul’da dünyaya geldi. Şair ve vak’anüvis Mehmed Şâkir Recâi Efendi’nin oğludur. Hariciye Mektûbî Kalemi’nde yetişti; Namık Kemal ve Leskofçalı Galib gibi dönemin önde gelen edebiyatçılarıyla tanışarak Fransızca öğrendi ve Batı edebiyatını yakından inceleme imkânı buldu.
Şûrâ-yı Devlet üyeliği, Temyiz Mahkemesi üyeliği ve Tanzimat Dairesi Başkanlığı gibi üst düzey devlet görevlerinde bulundu. Mekteb-i Sultânî ve Mekteb-i Mülkiyye’de uzun yıllar edebiyat hocalığı yaptı. Yenilikçi edebi fikirleri ve genç yazarları destekleyen yapısı nedeniyle “Üstat Ekrem” olarak anıldı. 1896 yılında öğrencisi Ahmed İhsan’ın çıkardığı Servet-i Fünûn dergisini yeni nesil yazarlara açarak Edebiyat-ı Cedîde hareketinin başlamasını sağladı. II. Meşrutiyet sonrası Evkaf ve Maarif Nazırlığı görevlerini yürüten yazar, 31 Ocak 1914’te vefat etti.
Edebî Kişiliği ve Türk Edebiyatındaki Yeri
Edebiyatın her alanında eser veren Recaizade Mahmud Ekrem; şiir, roman, hikâye, tiyatro ve edebiyat kuramı alanlarında Batılılaşma hareketine öncülük etti. Ta’lîm-i Edebiyyât adlı ders kitabıyla Batılı anlamda ilk retorik ve estetik ölçütleri Türk edebiyatına kazandırdı. Muallim Naci ile girdiği “kulak için kafiye” tartışmasıyla edebi yenileşmenin yönünü belirledi.
Şiirlerinde aşk, doğa ve evlat acısı gibi romantik temaları işledi. Türk edebiyatının ilk realist roman örneklerinden biri kabul edilen Araba Sevdası adlı yapıtında, yanlış Batılılaşmanın ve alafrangalık özentisinin toplumdaki mizahi ve trajik yansımalarını ustalıkla eleştirdi.
Başlıca Eserleri:
- Roman & Hikâye:Araba Sevdası (1896), Muhsin Bey (1889), Şemsâ (1898)
- Şiir:Nağme-i Seher (1871), Yâdigâr-ı Şebâb (1873), Zemzeme (3 Cilt, 1882-1884), Tefekkür (1886), Pejmürde (1893), Nijad Ekrem (1900)
- Tiyatro:Afife Anjelik (1870), Atala (1872), Vuslat (1874), Çok Bilen Çok Yanılır (1916)
- Eleştiri & Kuram:Ta’lîm-i Edebiyyât (1879), Takdîr-i Elhân (1884), Kudemâdan Birkaç Şâir (1888)
